1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars۰.۰۰
Loading...

ضرورت ویراستاری ادبی متون چیست؟

هر کدام از ما برای نوشتن مطلب، مقاله یا حتی کتاب ممکن است با اصول و قواعد ویراستاری ادبی آشنایی کافی نداشته باشیم. در این راه برای اینکه متن موردنظرمان از گیرایی و روایی خوبی برخوردار باشد بایستی از افراد باتجربه و مهارت کافی کمک بگیریم. ویراستاران با دقت و وسواس خاصی که در حوزه ویراستاری دارند تا متن شعر، داستان، مقاله و … به نحوی شایسته آرایش ادبی گردد.

وقتی نویسنده و ویراستار روبروی هم قرار بگیرند هر کدام سعی دارند علم و تجربه خود را به دیگری ثابت کنند. فردی که یک متن را نوشته، اصرار زیادی در به کرسی نشان دادن جملات خود دارد. او می خواهد از هنجارهای معمول پا را فراتر گذاشته و به نوآوری بپردازد. اما در طرف دیگر با مخالفت ویراستار مواجه می‌شود که با نظرات و دیدگاه‌های وی همخوانی ندارد. ویرایشگر آشنایی لازم را با ساختار و تکنیک‌های ویراستاری ادبی بعد از سالها تجربه به دست آورده است و به همین راحتی کوتاه نمی آید.

شاید بعضی از افرادی که خالق یک اثر ادبی هستند درک خوبی از قواعد زبان فارسی و ظرفیت‌های آن نداشته باشند. در این جور مواقع حرف‌ها و دغدغه‌های ویراستار را متوجه نمی‌شوند. ویرایشگر در حوزه ویراستاری ادبی اشراف کامل به خطاهای نوشتاری و اصطلاحات رایج دارد. بنابراین بهتر است برای جذب مخاطب بیشتر و کسب شأن درخور نوشته‌تان حتماً از مهارت ویراستاران استفاده نمایید.

چند نوع ویراستاری داریم؟

به طور کلی برای ویرایش متن خود باید از چند گذرگاه عبور کنید. شاید به نظرتان این کار هدر دادن وقت بوده و در واقع غیر ضروری باشد. اما بدانید که هیچ متنی بدون ویرایش قابل خواندن و عرضه به دنیای اطلاعات نیست. بنابراین ویراستاران سعی می‌کنند نوشته محول شده را از چند جهت مورد بررسی قرار دهند که عبارتند از ویرایش ظاهری، ویراستاری ادبی، ویرایش علمی و ویراستاری جامع.

الف- ویرایش ظاهری

شاید به هنگام ویراستاری اولیه متن موردنظرتان، نام‌های مختلفی از این نوع ویرایش شنیده باشید. ویرایش صوری، ظاهری یا فنی. در زمینه ویرایش ظاهری سبک‌های مختلفی وجود دارد. ویرایش صوری متون علمی با کتاب‌های آموزشی و داستان تفاوت زیادی دارد. ویرایش هر مطلب نیاز به متخصصین آن حوزه موضوعی است. در ویرایش صوری ویراستار با حوصله و دقت فراوان بر روی متن تغییراتی مهم ایجاد می‌کند که شامل مراحل زیر می‌باشد:

  • نوشته‌ها را از لحاظ ظاهری انسجام بخشد.
  • شیوه‌های رسم الخط درست کلمات را رعایت کند.
  • اصول پاراگراف بندی را مدنظر داشته و ضعف ساختاری آن را رفع نماید.
  • تمامی غلط‌های املایی را تصحیح کند.
  • ایرادات چینشی و ناسازگاری کلمات را بررسی و اصلاح نماید.
  • نقل قول‌ها و موارد تأکیدی در متون را تعیین کند.
  • علائم نگارشی از جمله ویرگول، دو نقطه، نقطه ویرگول، پرانتز، خط فاصله، کروشه، خط ممتد، نشانه تعجب، علامت سوال، سه نقطه و گیومه تصحیح شود.
  • نمایه‌ها، جداول، نمودار، فرمول‌ها و عکس‌ها را در جای درست خود قرار دهد.
  • اندازه و فونت قلم، عنوان‌ها و زیر عنوان‌ها را در متن موردنظر به طور دقیق اعمال کند.
  • نام لاتین کلمات و معادل‌های اصطلاحات فنی و تخصصی را بنویسد.
  • مشکلات عدم همخوانی موضوعی و تناقضات را با دقت کنترل و رفع کند.
  • فهرست مطالب را با توجه به رعایت قوانین مربوط به آن بررسی نماید.
  • واژه‌نامه و کتابنامه را مشخص کند.

ویراستاری ادبی

ب- ویراستاری ادبی

در این مرحله، ویراستار کمی فراتر رفته و با معیارهای تخصصی‌تر اقدام می‌کند. ویرایشگر این امکان برایش فراهم می‌شود تا با تسلط حرفه‌ای خود در زمینه اصول دستور زبان و قواعد ساختاری آن، کار ویرایش متون را به انجام برساند. ویراستاری ادبی باید به نحوی صورت گیرد که ویرایش متن باعث فاصله گرفتن نتیجه نهایی با متن اولیه نشده و سبک اصلی نویسنده حفظ گردد. درواقع متن ویرایش شده بایستی با اصول نحوی زبان تطابق داشته باشد. بنابراین زمانی متن شما به درک بهتر خواننده کمک می‌نماید که ویرایش نگارشی آن به خوبی صورت پذیرد. بهتر است ویراستاری ادبی به نحوی باشد که هرگونه کج فهمی یا بد فهمی از محتوای متن را به حداقل برساند.

فردی که در ویراستاری ادبی از مهارت کافی برخوردار است بایستی موارد زیر را در ویرایش متون مورد توجه قرار دهد:

  • از لحاظ دستوری به اصلاح جمله‌بندی متن بپردازد.
  • واژه‌ها، عبارات و جملاتی که نارسا، متناقض، مبهم و نامفهوم هستند رو با دقت اصلاح نماید.
  • واژگان مناسب را گزینش کرده و نثر متن را یکدست کند.
  • تا حد ممکن از درازنویسی بپرهیزد.
  • بهتر است به ساده‌نویسی متن بپردازد تا جایی که در سبک آن تغییری ایجاد نشود.
  • املای درست کلمات را کنترل کند.
  • نام افراد، مکان‌ها و معادل‌های به کار رفته در متن را اصلاح و یکدست نماید.
  • ضبط لاتینی نام‌های خارجی و ضبط اعلام را مورد بررسی قرار دهد.
  • اضافه نمودن توضیحات مهم و ضروری را به نویسنده پیشنهاد کند.
  • شیوایی و رسایی متن را مدنظر داشته باشد.
  • نشانی ارجاعات و نقل قول‌ها را کنترل نماید.
  • هر گونه ابهام را در متن رفع نموده و شفافیت آن را افزایش دهد.

ج- ویرایش علمی

به نوعی ویراستاری تخصصی گفته می‌شود که نویسنده اثر علمی پس از تدوین آن و گذراندن مراحل داوری جهت رهایی از ناموزونی محتوا و بهبود ارتباط با خواننده از ویرایشگر کمک می‌خواهد. در ویرایش علمی فرد ویراستار براساس توانایی و مهارت علمی خود سعی می‌کند هرگونه ناصافی در متن را رفع کرده  و به اصلاح خطاهای احتمالی نویسنده بپردازد. البته وی بایستی به این نکته توجه داشته باشد که هویت اصلی و ساختار اثر علمی دچار بهم ریختگی و نامفهومی نگردد.

می‌توان گفت در ارائه مطالب تخصصی، ویراستاری علمی و نمونه خوانی دو مرحله اساسی به شمار می‌روند. با انجام این امور کیفیت محتوایی متن بالاتر می‌رود. درنتیجه ویرایشگر با صبر و حوصله بیشتری موضوع را مورد بررسی قرار می‌دهد تا از هرگونه ایراد و خطای علمی مبرا باشد. شاید بعضی از نویسندگان مطالب علمی معتقد باشند متن نوشتاری آن‌ها تنها با یک بررسی کلی قابل انتشار است. بدین صورت که نیازی به ویرایش علمی توسط ویراستار نبوده و بعد از نگارش متن خودشان به تنهایی می‌توانند آنرا مورد بررسی نهایی قرار بدهند.

اما در این مواقع به چنین افرادی توصیه می‌شود که کمی بیشتر در این رابطه فکر کنند و به درستی تصمیم بگیرند. چراکه از یک طرف ممکن است با یک اشتباه از چاپ شدن مقاله علمی خود در مجله‌های مختلف داخلی و خارجی محروم شوند. از طرف دیگر در دنیای اطلاعات امروز، محققان و دانشمندان به طور مجزا فعالیت نمی‌کنند. تمام رشته‌های علمی به نحوی نیاز به برقراری ارتباط با یکدیگر دارند. بدین شکل که برای رفع مشکلات خود از راه‌کارهای مشابه و مرتبط با رشته‌های علمی دیگر بهره می‌برند. اینجاست که نقش ویرایشگر متون علمی پررنگ تر شده و به کمک محققین و پژوهشگران می‌آیند.

اگر بخواهیم وظایف ویراستار در ویرایش علمی متون را به طور خلاصه نام ببریم عبارتند از :

  • رفع اشکال‌های علمی که با هماهنگی مؤلف یا مترجم انجام می‌گیرد.
  • تصحیح و تنظیم مبحث‌های مطرح شده در متن یا تنظیم جدید این مباحث که با پیشنهاد ویراستار صورت می‌پذیرد.
  • نوشتن یا پیشنهاد پاورقی و توضیحات ضروری

د- ویراستاری جامع

ویراستار در این نوع ویرایش، به تمامی جوانب تسلط کافی دارد. وی تلاش می‌کند تمام قسمت‌های ویرایش را به صورت همزمان مورد بررسی و اصلاح قرار دهد. بدین صورت که ویرایش جامع متن نوشته شده از نظر ظاهری و محتوایی صورت می‌پذیرد. حتی در برخی موارد ویراستار بهتر است یک مترجم خوب هم باشد. زمانی که متن‌های ترجمه شده را برای ویرایش به ویرایشگر تحویل می‌دهند، وی قدرت و توانایی انجام آن را داشته باشد.

6 موردی که ویرایشگر باید در ویراستاری ادبی، علمی و ظاهری به آن اهمیت ‌دهد.

ویراستاری یک علم و مهارتی جدی به شمار می‌رود که نباید آن را براساس فکر و شهود انجام داد. این کار تخصصی از عهده هر کسی برنمی‌آید. نویسندگان برای انتخاب ویراستار بهتر است معیارهای زیادی را مدنظر داشته باشند. بنابراین در ادامه مطلب به مهارت‌ها و نکاتی که یک ویرایشگر باید در ویراستاری متون رعایت کند به‌صورت خلاصه اشاره می‌کنیم:

  • به زبان مادری و حداقل یک زبان خارجی تسلط داشته باشد.
  • درباره محیط، مکان، فضا، مواد و مصالح، ابزارها، راه و روش‌های تولید اثر مهارت کافی را به‌دست آورد.
  • قدرت تصمیم‌گیری و اعمال تصمیم درست در روند کار را به خوبی انجام دهد.
  • با قواعد رازداری، امانتداری متن آشنا بوده تا خالق اثر بتواند به وی اتکا و اطمینان کند.
  • از اعمال هرگونه سلیقه غیرضروری اجتناب نماید. چراکه با این شیوه کاری، ویراستار نظر شخصی خود را به برنامه‌ها و نظر نویسنده تحمیل می‌کند. در نتیجه ممکن است بین نویسنده و ویراستار مناقشه و درگیری فکری ایجاد شود.
  • از دخل و تصرف در متن به هر شکلی پرهیز شود. این امر به دو دلیل توسط ویراستار صورت می‌پذیرد. اول اینکه درک صحیحی از مطلب پیش روی خود ندارد و باعث تغییر محتوای آن می‌شود. هرگونه تغییر از سوی ویرایشگر متن باعث خدشه دار شدن آن می‌گردد. دوم اینکه ممکن است ویراستار محتوای نوشته محول شده را به سمت و سویی ببرد که متأثر از نظرات و افکار شخصی وی باشد. البته این کار در بعضی موارد آن چنان ظریف و ماهرانه انجام می‌شود که به راحتی قابل تشخیص نیست. اعمال نظر ویراستار برای انتقال بهتر محتوای متن باید با هماهنگی نویسنده صورت پذیرد.
0
0

مطالب مرتبط

متن و نوع فونت از لحاظ دیداری، خواندن و درک اهمیت بسزایی دارد. شاید تابحال با ذکر مواردی انتقادی از ...

29 مرداد 1399

یکی از مهارت های فوق العاده کاربردی برای کار با کامپیوتر، تایپ ده انگشتی است. زمانی که سر و کارتان ...

 راهنمای کامل فونت های محبوب بیشتر افرادی که با کامپیوتر کار می­کنند با واژه فونت و کاربردهای آن آشنا هستند. ...

نظر دهید

۰ نظر

دیدگاهی ارسال نشده است!