ویژه دانشجویان

۷ گام موثر در تدوین پروپوزال

پروپوزال چیست و برای تدوین آن باید چه کرد؟

دانشجویان بایستی قبل از ارائه پایان نامه دوره کارشناسی ارشد و دکترا، طرح تحقیق پیشنهادی خود را تدوین کنند. این طرح اولیه، پروپزال نام دارد که مهمترین بخش یک کار تحقیقی و پژوهشی به شمار می رود. در نظر داشته باشید که بسیاری از محققین یا کارمندان اداری در موسسات پژوهشی، برای پیشبرد اهداف تحقیقی خود به ارائه پروپزوال می پردازند. در این مطلب خواهیم دید که مراحل تدوین پروپوزال چیست و چه نکاتی را برای تهیه آن باید رعایت کرد.

از پروپزال چه می دانید؟

ریشه کلمه proposal از واژه propose گرفته شده که به معنی پیشنهاد پژوهشی است. در واقع پروپزال به طرحی گفته می شود که قبل از اجرایی شدن در ذهن پرورش می یابد و پس از تدوین استاندارد به صورت مکتوب پیشنهاد داده می شود تا مورد تایید قرار گیرد.

هر فردی برای انجام یک کار ابتدا شرایط، ابزار، نحوه اجرا و نتایج آن را مورد بررسی قرار می دهد تا از دوباره کاری یا بی نتیجه ماندن آن فعالیت جلوگیری کند. برای پیشنهاد پژوهشی یا پروپزال دقیقا همین مراحل را باید در نظر بگیرید تا در حین تدوین و دفاع از طرح پژوهشی یا پایان نامه خود با کلی سوال و مساله مبهم روبرو نشوید.

کتاب اصول نگارش طرح تحقیق (پروپوزال نویسی) با روش های کمی کیفی و ترکیبی

۷ گام تدوین پروپزال چیست و چرا اهمیت دارد؟

بسیاری از دانشجویان موقع دریافت فرم پروپزال از دانشگاه محل تحصیل خود، نسبت به نگاهی سطحی دارند و فقط آن را یک فرم اداری فرمالیته می دانند. در صورتی که این پیشنهاد پژوهشی طوری طراحی شده که دانشجو یا محقق را محک می زند تا متوجه شود آیا موضوع تحقیق یا پایان نامه قابلیت پیاده سازی و اجرایی شدن را دارد یا خیر. امیدواریم تا پایان مطلب برای دستیابی به اطلاعات بیشتر درباره اینکه پروپزال چیست همراه ما باشید.

  • عنوان پژوهش

برای تعیین موضوع پروپوزال، علاقه و توانایی شخصی شما، موضوع کاری استاد راهنما، قابلیت اجرایی شدن و دسترس پذیر بودن منابع اطلاعاتی و مالی اهمیت ویژه ای دارد. موضوعی که انتخاب می کنید باید:

  • بدیع و نو باشد : زمانی که موضوع پژوهش خود را تعیین می کنید حتما به این نکته توجه کافی داشته باشید که مهمترین مسئله برای داوران و انجام دهندگان کار در یک پژوهش دانشگاهی یا پروژه کاری، تازه و نو بودن آن است.
  • واقع بینانه و عملیاتی باشد : سعی کنید موضوعی که انتخاب می کنید با توان شما همخوانی داشته باشد و امکانتان به شما اجازه انجام این کار را بدهد.
  • همسان با تجارب باشد : بهتر است پژوهشی را در نظر بگیرید که مغایرتی با تجربیات شما نداشته باشد.
  • نوع تحقیق و متغیرها مشخص باشد: عنوان تحقیق در عین خلاصه بودن دقیقا مشخص کند که براساس نوع بنیادی یا کاربردی بودنش، چه متغیرهایی مورد بررسی قرار می گیرد. همچنین زمان و مکان تحقیق، جامعه تحقیق در عنوان تحقیقات کاربردی، مشهود باشد. برای مثال موضوع : شناسایی روند گرایش جوانان شهر شیراز نسبت به مشاغل صنعتی در سه دهه گذشته، به خوبی این عنوان را توضیح داده است.
  • بیان مسأله

یکی از مهمترین گام‌ها در نگارش پروپزال، بیان مسأله است که خواننده با موضوع تحقیق آشنا می شود و در عین برایش روشن می شود که مراحل بعدی پژوهش از جمله اهداف و روش آن چه تاثیری در تحقیق خواهد داشت. از آنجایی که مخاطبان بایستی از دلیل این تحقیق باخبر شوند، بهتر است نظم موجود در آن کاملاً برای شما واضح باشد. توجه داشته باشید مطالبی که مطرح می کنید از هم گسیخته نباشد، باعث درگیری ذهن مخاطب نشود. سعی کنید در بخش بیان مساله پروپزال، خواننده را به هر روشی که می توانید به سمت خود جلب کنید. شما می توانید به کارهایی که توسط شما در گذشته انجام شده، اشاره کنید و این کار تحقیقی خود را با آنها مقایسه کنید.

راهم بخوانید...
ورود داده در SPSS

در بیان مساله فرد محقق، اطلاعات زمینه ای را مطرح می کند، بعدهای مختلف موضوع را در نظر می گیرد، در مورد دلایل انتخاب و فایده های تحقیق توضیحاتی را به روشنی بیان می نماید تا ایده اصلی پژوهش موجه بوده و ضرورت انجام آن آشکار گردد. این گام از پروپزال باید حداکثر یک صفحه باشد که به صورت مختصر و دقیق با ذکر منابع نوشته شود.

  • پرسشها و فرضیات

میرسیم به اینکه سومین گام در پروپزال چیست ، مطرح کردن سوالات در قالب چند سوال کوتاه که اغلب در نیم سطر یا یک سطر نوشته می شود؛ نگارش سوال‌ها به فرد محقق کمک می کند تا به این آگاهی برسد که برای چه هدفی و به چه دلیل این مقاله یا پایان نامه را می نویسد. در این مرحله، پژوهشگر همه سوالاتی که به ذهنش خطور می کند را نوشته و بعد بین آنها چند سوال اساسی را انتخاب می کند. این پرسش‌ها در قسمت فرضیات عنوان شده و به آنها پاسخ احتمالی داده می شود. بهتر است در نگارش سوالات، از آوردن کلمه آیا خودداری شده و تعداد آنها محدود، شفاف و بدون ابهام باشد.

فرضیه تحقیق شامل حدس و گمان محقق درباره علت بوجود آمدن مشکل یا ارائه راه حلهای آن، جواب حدسی پژوهشگر در مورد سوالهای احتمالی پژوهش، تفاوت و احتمال رابطه یا اثر بین دو یا چند متغیر است. حل یک مسئله براساس دانش و تجربه، حدسیات منطقی از نظریه ها، جمله خبری ساده بصورت مستقل و وابسته به دو یا چند متغیر در مرحله فرضیه مورد بررسی قرار می گیرد. نکته مهم این است که هماهنگی، همسانی و تعادل بین تعداد فرضیه ها با سوالات بسیار ضروری است.

  • ابزار

نیاز به تدوین پرسشنامه یا استفاده از ابزار پرسشی قبلی در بعضی از رشته های تحصیلی مهم تلقی می شود. بهتر است در این رابطه، اسناد و منابع اطلاعاتی موجود در کتابخانه را مورد بررسی قرار دهید یا در رشته های پزشکی، دست به آزمایشات مختلفی بزنید. بنابراین گردآوردی و شرح داده های مرتبط با تمامی ابزارها را در این مرحله از پروپوزال فراموش نکنید. به طور خلاصه ابزارهای تحقیق شامل پرسشنامه، مصاحبه، مشاهده، مقیاس های اندازه گیری نگرش‌ها، آزمون های روانی – تربیتی و قابلیت اعتماد ابزار اندازه گیری می شود.

  • پیشینه یا مرور ادبیات

فرد محقق در گام بعدی پروپوزال، تمامی کارهای پیشین را توضیح می دهد. مقاله های گذشته یا کتابهایی که به این پژوهش ارتباط دارد را بررسی می کند. به طور دقیق تعیین می نماید که چه روشهایی برای حل هر کدام از اجزای مسئله و پاسخ به سوالات طرح شده در بیان مسئله به اجرا درآمده است. کلمه مرور ادبیات یا پیشینه تحقیق معادل انگلیسی عبارت literature review است که به فارسی ترجمه شده است.

راهم بخوانید...
آموزش طراحی جدول در ورد

پژوهشگر در نوشتن پایان نامه یا تحقیق، منابع مختلف از جمله مقاله ها و کتابهایی که قصد استفاده از آنها را دارد در پروپوزال خود قید می کند. با جزئیات کافی بیان می کند که چرا می خواهد از آنها کمک بگیرد و درنهایت روند مراحل طی شده را شرح می دهد. در این مرحله است که محقق تعیین می کند در روند شکل گرفته کدام موارد غیر ضروری به نظر می رسند. در نتیجه از نقاط ضعف و قوت کارهای پیشین به بهترین شکل استفاده می نماید. در مرحله مرور ادبیات، ممکن است فرد محقق به ترجمه مقاله های مرتبط نیاز پیدا کند و در صورتیکه به زبان انگلیسی تسلط کافی داشته باشد، ارائه پروپوزال با سرعت بیشتری به پیش خواهد رفت. در غیر اینصورت می تواند از دفاتر ترجمه در این زمینه کمک بگیرد.

در واقع ۴ هدف اصلی نوشتن پیشینه تحقیق شامل تعریف و تجدید مساله، قرار دادن یافته های تحقیق در چارچوب تحقیقات قبلی، اجتناب از دوباره کاری و انتخاب روشها و ابزار اندازه گیری دقیق تر می باشد.

  • روش و مراحل تحقیق

یکی از گامهای اساسی تحقیق و پژوهش که در پروپوزال به آن اشاره می شود، مشخص نمودن نوع تحقیق و مراحل انجام آن است. ابزار گردآوری داده ها، روش گردآوری اطلاعات، جامعه آماری و حجم نمونه، روش انتخاب نمونه از جامعه آماری، ابزار تجزیه و تحلیل داده ها، روشهای تجزیه و تحلیل کیفی و کمی از جمله مراحلی است که محقق در پروپوزال به شرح آنها می پردازد.

تحقیق و پژوهش براساس سه هدف مورد بررسی قرار می گیرد:

  • تحقیق بنیادی: محقق در این نوع پژوهش، به دنبال شناخت و کشف روابط بین پدیده ها و درک اصول و قوانین طبیعی است، به آزمایش نظریه ها و فرضیه ها می پردازد و درنهایت قوانین علمی را کشف کرده و مرزهای علم و دانش را توسعه می دهد.
  • تحقیق کاربردی: پژوهشگر در این نوع از تحقیقات، پیگیر توسعه دانش کاربردی در یک زمینه خاص بوده تا به سمت کاربرد عملی آن هدایت شود.
  • تحقیق پیمایشی: محقق در این روش تحقیقی، به بررسی توزیع ویژگیهای یک جامعه آماری می پردازد و سوالاتی از قبیل ماهیت شرایط موجود چگونه است؟ چه ارتباطی بین رویدادها وجود دارد؟ وضعیت موجود به چه شکل است؟ را پاسخگو خواهد بود.
راهم بخوانید...
چگونه مقالۀ ISI بنویسیم؟ به همراه نکاتی برای سابمیت شدن ISI

 

  • بکارگیری منابع خارجی و معتبر علمی

پژوهشگر برای نوشتن پروپوزال خود بهتر است از منابع علمی دارای اعتبار بهره بگیرد. اگر میخواهید بدانید که با ارزش ترین گام در ارائه پروپوزال چیست این بخش پاسخگوی شماست. منابع معتبر علمی. در این جاست که اهمیت کار تحقیقی فرد برای داوران مشخص می شود.

بنابراین محقق بایستی از معتبر بودن منابع علمی اطمینان کافی داشته باشد. به هیچ عنوان از سایت های نامعتبر و بدون رفرنس علمی استفاده نکند. پژوهشگر می تواند مقالات مختلفی را در سایتهای علمی از جمله IEEE, ISI, WILEY, PUBMED, PROQUEST ,OXFORD JOURNALS برای استفاده در پوروپوزال، دانلود نماید.

 

امتیاز شما به مطلبی که خواندید!

۰

لایک کنید

لایک
امتیاز کاربر: اولین نفر باشید !

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا