ویژه دانشجویان

هر آنچه باید درباره اصول ویرایش متون فارسی بدانید

از مهم‌ترین اصول ویرایش متون فارسی توجه به نکات دستوری و جمله ­بندی، غلط ­های املایی و علائم نگارشی است. اهمیت دادن به این موارد در ویرایش باعث می ­شود، متن از اعتبار بیشتری برای بازتاب اطلاعات برخوردار گشته و مفهوم موردنظر نویسنده به طور دقیق و درست منتقل شود.

این نوشته­ ها ممکن است یک گزارش، مقاله دانشگاهی، نامه رسمی و حتی یک متن غیر رسمی در وبلاگ شخصی باشد. بسیاری از دانشجویان و محققین از اصول ویراستاری اطلاع دقیقی ندارند. در این مواقع ویراستار با ویرایش متون فارسی یا انگلیسی و بازخوانی آن­ها به کمک ایشان می آید.

ویراستاری چیست و چه کسی کار ویرایش را انجام می­ دهد؟

اگر بخواهید به نوشته خود هویت ببخشید و آن را احیا کنید، بایستی در زمینه ویرایش متون اطلاعات کافی داشته باشید. در ادبیات رسانه ­ای کشورهای مختلف به آنچه که قرار است خواننده آن را مطالعه کند، اهمیت زیادی داده می­ شود. در این روش، ویراستار سعی می ­کند برای ایجاد محتوای غنی متن و همراهی با قلم توانمند نویسنده در زمینه آرایش پیرایه­ های ادبی و حذف واژگان مازاد کمک نماید.

کار ویرایش متون یا ویراستاری به فرآیندی اطلاق می ­شود که در آن انتخاب و آماده­ سازی محصولات نوشتاری، دیداری، شنیداری، تصویری و رسانه ­ای برای انتقال اطلاعات مورد استفاده قرار می ­گیرد. براساس اصول ویرایش، هر نوشته ­ای از جهات مختلف مثل بیان، محتوا، دقت، آراستگی، صحت و اعتبار، آراستگی و توجه به علائم ادبی و نگارشی بررسی و بازبینی می شود که آن را ویراستاری یا ویرایش می ­نامند.

ویراستار فردی است که در نوشته ­ها جان تازه ­ای می­ بخشد. وی باید حتماً نویسنده خوبی باشد و در عین حال از اصول ویرایش متون فارسی یا در صورت لزوم زبان­ های نوشتاری دیگر آگاه باشد. این مهارت باعث می ­شود جان­بخشی به متن محقق یا نویسنده به نحو مؤثری ایفا شود. اگر ویرایشگر مطالعات گسترده ­ای در زمینه موضوعات مختلف داشته باشد در این حیطه کاری به موفقیت ­های زیادی خواهد رسید.

شاید این سوال برایتان پیش بیاید که فرق نویسنده با ویراستار در چیست؟ نویسنده ­ای که در رابطه با موضوع فلسفه می ­نویسد، دیگر نیازی ندارد از علم ­های دیگر مطلع باشد. اما یک ویراستار متن فلسفی در حوزه ­های دیگر علوم دینی نیز باید کم و بیش با اصطلاحات آن آشنایی کسب کند. البته این مهارت تا جایی مفید خواهد بود که موقع ویرایش متون و تغییر اصطلاحات و ترکیب ­ها با اصطلاحات حوزه­ های مختلف علوم تداخلی ایجاد نشود.

برای مثال اصطلاحی که در علم اقتصاد به کار می ­رود با علم روان­شناسی کاملاً متفاوت است. در نتیجه کاربرد درست و مبنای دقیق این اصطلاحات، تأثیر مستقیم بر روی فهم و محتوای نوشته­ ها به هنگام ویرایش متون خواهد گذاشت.

راهم بخوانید...
فرمول sum در اکسل

انواع ویرایش متون فارسی

اگر ویراستار بخواهد نویسنده خوبی باشد، بهتر است آگاهی ادبی خود را بیشتر کند. اطلاع از اصول ویرایش متون فارسی و شناخت مهارت­ های فرامتنی در حیطه ویراستاری بسیار تأثیرگذار است. آن دسته از ویراستارانی که در ویرایش متون زیاده ­روی یا قصور می ­کنند با مشکلات فراوانی در این حیطه کاری مواجه می ­شوند.

بعضی اوقات یک ویراستار آن قدر مطلب پیش رویش را عوض می­ کند تا کار به جایی برسد که اثر جدیدی خلق شود. این افراد با حوزه کاری خود آشنا نیستند. حتی از اصول ویرایش متون و توجیه علمی تغییراتی که بر روی متن انجام می­ دهند، به اندازه کافی اطلاعات جامع و مشخصی ندارند. گاهی اوقات ویرایش را به سمت رسم­ الخط، نشانه­ گذاری، تعویض ­های ثابت و کلیشه­ ای می ­برند و با این محدودیت باعث می­ شوند ویراستاری به کاری بی­ محتوا، سبک و محلّ کسب درآمد تبدیل شود.

بنابراین باید هر کتاب، مقاله یا نوشته ­ای معتبر قبل از حروف­ چینی از نظر ویراستار گذرانده شود. به طور کل نقش ویراستار، نسخه­ پرداز و نمونه ­خوان در هر متنی بسیار پُررنگ و ضروری است. ویرایشگر به دو صورت برای ویراستاری متون فارسی اقدام می­ کند. یکی ویرایش ظاهری و دیگری ویرایش زبانی.

الف- ویرایش ظاهری

موارد مختلفی در حوزه ویراستاری مورد توجه قرار می­ گیرد. برای مثال فاصله بین اجزای زبانی برای مؤلف، مترجم یا حتی خواننده مطلب از اهمیت چندانی برخوردار نباشد. اما یک ویراستار یا حتی نمونه­ خوان حرفه‌ای روی آن­ها تأمل می­کند و غلط­ های نوشتاری را از متن حروف­ چینی شده با دقت بیشتری بیرون می کشد. این کار باعث جذب هرچه بیشتر مخاطب به متن و مشتاق شدن وی به ادامه مطالعه آن می ­شود.

در ویرایش ظاهری، اصلاح و یک دست ساختن ارجاعات، ویرایش غلط ­های املایی و رسم ­الخط صحیح، یک‌دستی املای کلمه ­ها، مرتب کردن کتاب­نامه، پاراگراف ­بندی، تنظیم فاصله­ ها و نیم­فاصله ­ها، اصلاح نشانه‌گذاری مثل نقطه، ویرگول، علامت تعجب و … توسط ویراستار به طور کامل انجام می ­شود. البته بررسی پانوشت ­ها، نقل­ قول­ ها، عنوان فصل­ ها، عددنویسی، فرمول ­نویسی و اشتباهات تایپی هم در همین حوزه صورت می­ پذیرد.

برای مثال به چند اشتباه نوشتاری در متون فارسی اشاره می­ کنیم:

  • یکدست سازی رسم­ الخط کلمات

می گردد  – می­‌گردد

یکروز  – یک روز

لابلا – لابه‌­لا

چشمپوشی – چشم‌­پوشی

راهم بخوانید...
بهترین فونت برای تایپ

ابتدائی – ابتدایی

صحراء – صحرا

خوشحال ام – خوشحالم

همکلاسی – هم­کلاسی

رحمه – رحمت

بیاندیش – بیندیش

به بینم – ببینم

عنقریب – عن­‌قریب

  • غلط­ های املایی

حظور – حضور

درخاست – درخواست

خاستگار – خواستگار

زره – ذره

ب- ویرایش زبانی و محتوایی

در ویرایش متون فارسی از لحاظ زبانی، جانشین کردن کلمه­ های ناآشنا با کلمه­ های شناخته شده، رفع یا اصلاح خطاهای منطقی و گره های عقلانی، فارسی­ سازی عبارات و ساختارهای بیگانه، اصلاح کژتابی­ و حشوهای زبانی و ابهامات نابجا، بررسی کاربرد نادرست رای مفعولی، اصلاح و تبدیل ساختارهای رایج در گویش و لهجه­ های مختلف را با توجه به معیارهای فارسی در نظر می­ گیرند.

البته اصلاح گرته­ برداری، عدم استفاده از افعال مجهول، پرهیز از زیاده­ گویی و ایجاز، معیارسازی بخش ­های محاوره ­ای و شکسته ­نویسی، حذف کلمه ­ها و عبارات تکراری و زاید، رفع جمله‌های ناقص، نامفهوم و مبهم، تقسیم جمله­ های بلند به چند جمله کوتاه، پاکیزه­ نویسی، به کارگیری نوشتار ساده، کوتاه، خوش ­آوا، ساده و روان در همین حیطه بررسی می­ شود.

ویراستار برای ویرایش متون فارسی تخصصی باید اشراف کامل به موضوع داشته باشد. اگر نوشته شما علمی باشد این موضوع از اهمیت بیشتری برخوردار می­ شود. ویرایشگر محتوایی که اطلاعات کافی در رابطه با طرح داستان دارد، به بررسی و ویرایش متون می­پردازد. این فرد به این نکات توجه می کند که آیا داستان انسجام کافی دارد؟ و اینکه متن آن چه طور پیش می­ رود.

با ذکر چند مثال می­ توان شما را با این نوع از ویرایش متون فارسی آشنا کرد:

  • حشو

وی در سن پنجاه سالگی درگذشت.

بعد از ویرایش:

وی در پنجاه سالگی درگذشت.

  • واژه­ های بیگانه

در تجارت اگر ریسک بیشتری می­ کرد به نتیجه بهتری دست می یافت.

بعد از ویرایش متون فارسی با زبان معیار:

در تجارت اگر خطر بیشتری می­ کرد به نتیجه بهتری دست می­ یافت.

  • تکلف

از مهمان­ ها تقدیر و تشکر به عمل خواهد آمد.

از مهمان­ ها قدردانی می­ شود.

  • واژگان فارسی

پلیس برای بار دوم به برادرم اخطار داد

پلیس برای بار دوم به برادرم هشدار داد.

  • ابهام

این مطلب واقعاً حرف ندارد.

این مطلب بی ­ارزش است یا این مطلب بسیار عالی است.

  • حذف جمله ­های میان پیوندی

بیشتر ما به پُرگویی و شاخ و برگ دادن نوشته ­هایمان عادت کرده ­ایم. یکی از اصول ویرایش متون فارسی پرهیز از درازنویسی است. در این موارد نویسنده علاقه فراوانی به استفاده از کلمات و جملات اضافی برای شفاف سازی و توضیح بیشتر موضوع موردنظرش دارد.

جملات بالا نمونه واضحی از یک زیاده ­گویی نوشتاری در متون فارسی است.

  • حذف کلمه ­ها و عبارات زاید

داستان زندگی ایوب پیامبر مربوط به مصیبت­ های زندگی ایشان است و آزمایشی که حضرت ایوب، این پیامبر الهی در آن شرکت می ­کند.

راهم بخوانید...
راهنمای مقدماتی کار با انیمیشن در پاورپوینت

داستان ایوب (ع)، به آزمایش و مصیبت­ های زندگی آن حضرت می ­پردازد.

  • تبدیل جمله­ های معترضه به عبارت­ های بدلی

سعید ماندگار که معلم است و اهل اصفهان است این مدت به کار کشاورزی می­ پردازد.

پس از ویرایش:

سعید ماندگار، معلم اصفهانی، این مدت به کار کشاورزی مشغول است.

  • عدم کاربرد فعل­ های معین

اگر به نوشته ­های رسمی یا نامه­ های اداری دقت کنید متوجه این اشتباه پرکاربرد می شوید. نویسندگان این متون از فعل ­هایی مثل می­ گردد، می­ سازد، می ­باشد و می ­نماید خیلی استفاده می کنند.

برای مثال :

  • گردیدن

زمین به دور خورشید می­ گردد. در اینجا فعل گردیدن به معنی چرخیدن یا گشتن دور یک چیز است. توصیه می­ گردد که مردم بیماری کرونا را جدی بگیرند. با توجه به اصول ویرایش متون فارسی این جمله به توصیه می ­شود که قابل تغییر است. بنابراین صحیح نیست که از فعل می گردد به ­جای می­ شود در متن استفاده کرد.

  • می ­باشد

این فعل از مصدر بودن است که کاربرد زیادی ندارد.

خدمات این کلینیک برای افراد نیازمند رایگان می ­باشد.

بعد از ویرایش:

خدمات این کلینیک برای افراد نیازمند رایگان است.

  • هست

این فعل در متون فارسی معنی «وجود دارد» را به خواننده القا می­کند و نباید به­ جای «است» به کار برود.

شیما در مطب است؟                                    شیما در مطب هست؟

هوای خوزستان امروز خیلی گرم هست.            هوای خوزستان امروز خیلی گرم است.

 

ج- بازخوانی

سرویراستار با توجه به اصول ویرایش متون فارسی، بعد از بررسی ظاهری و زبانی به بازخوانی آن می ­پردازد. در این مرحله، همه خطاهای احتمالی و ایرادات جزئی که از دید ویرایشگران قبلی جا افتاده است با وسواس و دقت بیشتری بازبینی و ویرایش می­ گردد.

بهتر است ویراستارانی که کار بازخوانی را انجام می ­دهند به یک نکته مهم در ویرایش متون توجه کنند. توصیه می­ شود این افراد بازخوانی را با فاصله زمانی انجام دهند. هرچه فاصله بین ویرایش و زمان بازخوانی بیشتر شود امکان دیده شدن ایرادها، ضعف­ ها و ابهام­­ های احتمالی بهتر صورت می ­پذیرد. این کار باعث می‌شود که ویراستار کمتر خسته شده و با دقت به ویرایش متون بپردازد. به عنوان تمرین، با توجه به نکات گفته شده، این متن را ویرایش کنید.

امتیاز شما به مطلبی که خواندید!

۰

لایک کنید

لایک
امتیاز کاربر: اولین نفر باشید !

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا